Studiereis verslag IBIZA
Ibiza ligt in het westen van de Middellandse Zee, tegenover de oostkust van Spanje. Met Mallorca, Menorca, Cabrera, Formentera en een groot aantal kleine, grotendeels onbewoonde eilandjes vormt het de Balearen. Een Spaanse provincie met de hoofdstad Palma de Mallorca, gelegen op het grootste eiland van de archipel, Mallorca. Ibiza en Formentera samen worden ook wel de Pityusen genoemd, een naam die vroeger door de Grieken is gegeven vanwege de vele pijnbomen op de eilanden.
Ibiza heeft een oppervlakte van 572 km2, dat is het zesde deel van Mallroca; de omtrek van het eiland is 170 km, de lengte 41 en de breedte 20 km.
Op Ibiza wonen 50.000 mensen; ze spreken een Catalaans dialect (het Ibicenco of Eivissenc), dat doorspekt is met woorden die wat aan het Arabisch doen denken.
Ibiza is verdeeld in 5 gemeenten die ieder uit enkele parochies bestaan. De enige stad is de hoofdstad Ibiza, door de bewoners gewoonlijk Vila (stad) genoemd. In de hoofdstad zijn gevestigd: een lyceum, de zetel van de bisschop en van gedelegeerd bestuur.
De 5 gemeenten zijn: de hoofdstad Ibiza met 25.000 inwoners, Santa Eulalia, San Antonio, San Juan en San José, die samen eveneens 25.000 inwoners tellen.
Tot Santa Eulalia behoren de parochidorpen Jesús, Santa Gertrudis en San Carlos; tot San Antonio behoren San Rafaël, Santa Inés en San Mateo; tot San Juan behoren San Miguel, San Lorenzo en San Vincente; tot San José behoren Es Cubells, San Augustín, San Jorge en San Francisco.
Het valt op dat bijna alle dorpen namen van heiligen dragen; dit komt omdat de bestuursindeling berust op de parochies. Het is nog niet zo lang geleden, dat er maar één behoorlijke plaats op het eiland was, namelijk Ibiza. Die werd dan ook terecht Vila, de stad, genoemd.
De overige huizen lagen over het eiland verspreid, soms met kleine groepjes een gehucht vormend rond het kerkje waarvan het de naam overnam. Bij de kerk bevond zich gewoonlijk een schooltje, een winkel en een café. Toen het gehucht zich ging uitbreiden, bleef het de naam van de kerkpatroon houden. De eilandbewoners hebben nooit willen luisteren naar de aansporingen van de regering om in grotere groepen te gaan samenwonen. Daarvoor was het gevoel van onafhankelijkheid te groot.
|
Het toerisme van de laatste tijd heeft effectiever gewerkt, want het heeft meer kernen doen ontstaan. Santa Eulalia en San Antonio zijn uitgegroeid tot behoorlijke badplaatsen, terwijl San Juan, San José en San Miguel book meer allure hebben gekregen.
De onregelmatig gevormde kust is moeilijk toegankelijk, ze is een aaneenschakeling van strandjes, rotspunten, kapen en kreken. Kijk maar op de kaart, vele malen lees je daar de woorden: playa, punta, cabo of cala. Typisch is de cala, een diepe insnijding van de zee met op het einde vaak een zandstrandje. De strandjes, van grind en van fijn en minder fijn zand, zijn gewoonlijk afgezoomd door groene pijnbomen. Het noorden heeft een steile rotskust, terwijl de zee rondom het eiland bezaaid is met eilandjes, veel meer dan bij de andere einlanden van de Balearen. Over het algemeen is Ibiza heuvelachtig, met hoogten tot zo’n 400 meter. Op en tegen de heuvels groeien dennen en pijnbomen: het groene kleed van het eiland is bespikkeld met witte huizen.
Ibiza heeft vele stranden, aardige haventjes, windmolens om water omhoog te brengen, enkele oude wachttorens, uitgestrekte dennenbossen, vele amandel-, vijge- en johannesbroodbomen, maar weinig wijn- en olijfgaarden.
Ibiza dankt zijn naam ISLA BLANCA (wit eiland), aan de sneeuwwitte huizen. Telkens opnieuw worden de muren van een nieuw kalklaagje voorzien. In het zonlicht geeft dat aan de muren een prachtig reliëf, terwijl de huizen mooi afsteken tegen de blauwe lucht, de groene bomen en de bruinrode aarde. De asymmetrisch gebouwde huizen doen, ondankns de rechte lijnen en kubusvormen nooit eentonig aan.
Hert boerenhuis (casament) is het meest karakteristieke huis van het eiland. De vetrekken zijn bijna altijd even breed als lang, lopen in elkaar over en komen uit op de “porxo”, het vertrek aan de voorkant van het huis. Daarvoor bevindt zich de “porxada”, een portaal met enkele bogen en een pannendak, maar soms is het portaal ook afgedekt door takken. De oven, de stal en het kippenhok staan in onmiddellijke omgeving van het huis. Heel apart is de witgekalkte boog (feixa) die aan de straatzijde de toegang vormt tot de voortuin van vele huizen.
De huizen hebben dikke muren, de luiken zijn gewoonlijk dicht. Daardoor is het binnen koel en donker. Bij weinig licht doen de vrouwen hun werk in de keuken en borduren er zelfs. De vrouwen werken hard en genieten alleen op zon- en feestdagen van de rust.
Ze zijn steeds bezig in en rond het huis, verzorgen het vee, spitten en ploegen met de mannen mee en na gedane arbeid naaien en borduren ze ’s avonds met hun vereelte vingers. Hun rijkdom schuilt niet in een veelheid van bezit, maar in een geringheid aan behoeften. Op Ibiza is alles landelijker en primitiever dan op Mallorca.
Het heuvelachtige eiland kent ook enkele vlakten en wel bij Ibiza, San Antonio en Santa Eulalia. Deze vlakten worden behoorlijk bevloeid, dankzij de aanwezige bronnen en windmolens. De land- en tuinbouw leveren groenten, aardappelen, tuinbonen, erwten, graan en maïs en verder citroenen, sinaasappelen, vijgen, abrikozen en amandelen.
Ibiza heeft enkele riviertjes waarvan de Rio de Santa Eulalia de belangrijkste is. De meeste stroompjes hebben alleen in de winter water.
Behalve van land- en tuinbouw, leven de bewoners van visvangst en van zoutbereiding in de Salinas van het zuiden, maar het toerisme is tegenwoordig de voornaamste bron van inkomsten. Steeds meer verrijzen er dan ook hotels, bars, restaurants, cafés, souvenirszaken en levensmiddelenwinkels.
Aardige herinneringen aan een vakantie op Ibiza kunnen zijn: borduursel en voorwerpen van smeedijzer en olijfhout, keramiek en sieraden.
|
IBIZA STAD
Ibiza, de hoofdstad van het gelijknamige eiland, is een zeer interessant p[laatsje. Het ommuurde gedeelte dat op een heuvel ligt, bepaalt van zowel dichtbij als vanaf ver het stadsbeeld. Hoog boven de stad torenen de dertiende eeuwse kathedraal en de ruïnes van een voormalig zeeroversnest, dat thans dienst doet als kazerne. Daar omheen liggen de schilderachtige, witgepleisterde huisjes aan smalle straatjes, die hoofdzakelijk gevromd worden door trappen. De oude stad is alleen te betreden via een grote stenen poort met een lange steilen opgang, waar in de zomermaanden allerlei “artiesten” hun koopwaar aanbiedem. Over de uit de veertiende eeuw stammende stadswallen kan een interessante stadswandeling gemaakt worden. Als je flink doorstapt ben je in een goed uur rond. Vanwege de vele hellingen, trappen en onregelematige paden is het wel zaak om goed ter been te zijn.
Tussen de oude stad en de haven ligt een gedeelte, dat nog helemaal bij het beeld van de oude stad past en sinds jaren een grote aantrekkingskracht uitoefent op een bont gekleed volkje, dat hier het straatbeeld beheerst. Ook in dit gedeelte zijn de straatjes smal en schilderachtig en vaak door trappen met elkaar verbonden. Hier vind je ontelbare bars en terrasjes, vooral langs de haven, kleine restaurantjes met tafels en stoelen op straat en een grote hoeveelheid boetiekjes met vaak een duidelijk op het hippe volk afgestemde collectie.
De omgeving van de Paseo Vara de Rey, een gezellige en levendige promenade, vormt overdag het centrum van het plaatselijke gebeuren. Ten noorden en ten westen hiervan strekt zich de woonwijk van Ibiza Stad uit, die in westelijke richting overgaat in de wijk Ses Figueretas, die gedeeltelijk woonwijk en gedeeltelijk hotelwijk genoemd kan worden. Je vind er volop uitgaansgelegenheden. Playa d’en Bossa in een nieuwe appartementenwijk op 2 tot 5 km afstand van de oude stad. Aan de andere kant van het oude centrum, op 2 tot 4 km, bevindt zich de baai van Talamanca.
|
SAN ANTONIO ABAD
San Antonio Abad (ca 7.000 inwoners) ligt in een heuvelachtige groene omgeving, op 15 km van Ibiza Stad en op 22 km afstand van de luchthaven.
Het leven in San Antonio Abad speelt overdag en in belangrijke mate ’s avonds af op en rondom de grote terrassen, die temidden van veel groen en fonteinen op de brede boulevard aan de haven liggen. De straatjes, die op deze boulevard uitkomen, vormen het belangrijkste winkel- en uitgaansgebied. Vanuit het centrum bij de gezellige haven vertrekken regelmatig bussen naar Ibiza Stad en ook naar enkele stranden. U kunt heerlijk op stap gaan en een bezoek brengen aan de vele barretjes, restaurant en terrassen.
Voor degenen, die ’s avonds het stadje willen verkennen is er een overvloed aan discotheken, gitaarbarretjes en muziekbars.
|
SANTA EULALIA DEL RIO
Santa Eulalia del Rio (ca 7.500 inwoners) ligt 15 km van Ibiza Stad en 23 km van de luchthaven in een heuvelachtige, groene omgeving.
In tegenstelling tot de meeste badplaatsen is Santa Eulalia geen toeristenoord geworden vanwege zijn stranden, maar vanwege zijn tijdloze combinatie van een ontspannen sfeer en een schilderachtige Spaanse omgeving. Het centrum wordt gevormd door de Paseo Generalissimo, een smalle boomrijke promenade, waar op de terrassen een ongedwongen sfeer heerst, de Plaza Espana, het Spaanse dorpsplein.
Links van Santa Eulalia bepaalt een flinke heuvel. Met op de top een nog in gebruik zijnde kerk uit de zestiende eeuw en een museum, het beeld van de omgeving. Voordat je Santa Eulalia binnenkomt, ga je over een brug waaronder de enige rivier van de Balearen zich een weg baant. De rivier staat meestal doorg. Op 3 km afstand van Santa Eulalia ligt het gezellige toeristenplaatsje Es Sana, waar, vanaf de maand mei, elke woensdag de HIPPIEMARKT wordt gehouden.
Zeer zeker een bezoek waard!
|
FOLKLORE VAN IBIZA
Bij echte volksfeesten worden soms nog oude volksdansen uitgevoerd en de traditionele kostuums gedragen. De grootste feestdag wordt begin augustus gevierd, ter ere van Onze Lieve Vrouwe ter Sneeuw, Virgen de la Nieves, en ter ere van de komst van de Catalanen.
De grondvorm van de meeste dansen bestaat hieruit dat de dansende jongemannen kringen beschrijft om het dansende meisje heen, naar het ook zo nu en dan nadert. De meeste dansen worden begeleid door een fluit, trommel en castagnetten.
Een dans bestaat uit twee delen, de curta en de llarga, die achtereenvolgens worden gemaakt met kleine en grote danspassen. Aanvankelijk beschrijft het meisje, dansend met korte pasjes, kleine cirkels op de vloer. Ze houdt de ellebogen op de heupen en de ogen bescheiden omlaag gericht. De jongeman draait in steeds groter wordende cirkels om haar heen, maar af en toe nadert hij haar met snelle passen en tracht haar voor zich te winnen. Tenslotte geeft het meisje zich aan hem over, zij het met enige schroom. Dan wordt de dans levendiger. Met grote en vlugge passen danst het meisje, vormen van het cijfer acht beschrijvend, in het rond. De jongeman nadert haar telkens, maar verwijderd zich ook weer even snel van haar. Ten laatste legt hij zijn hand op haar hoofd: hij heeft haar veroverd. Soms ook geeft de danser zich gewonnen door voor het meisje te knielen.
Vroeger bestond er in vele dorpen een eigenaardig huwelijksgebruik. De omgang tussen jongens en meisjes was aan strenge voorschriften gebonden: ze hadden nauwelijks gelegenheid om bij elkaar te komen. Een verliefde jongeman kon een meisje thuis niet gaan opzoeken, dat zou al te verdacht zijn. Zo onstond de gewoonte dat jongens in groepjes van de ene boerderij naar de andere trokken, als daar tenminste huwbare dochters woonden. De groep bleef buiten wachten, terwijl de een na de ander gelegenheid kreeg in de boerderij even met het meisje te praten. Zo moesten ze elkaar leren kennen en voor een paartje liep dit tenslotte uit op een verloving. Vaak was een ruzie tussen de jongens het gevolg, waarbij een teleur gestelde jongeman nogal eens zijn mes trok.
Soms ging het echter wat anders. Jongelui bezochten dan het huis van de huwbare dochter, die voor die gelegenheid fraai was uitgedost. Ze werden er onthaald op drankjes en op hapjes en om beurten mocht iedere trouwlustige jongen even naast het meisje zitten en met haar een praatje maken, terwijl de overigen zongen of kaart speelden. Bleef een jongen te lang aan de praat, dan gooiden de anderen steentjes naar hem toe. Had het meisje uiteindelijk een keuze gemaakt, dan mocht de uitverkorene na de zondagse mis naast haar lopen en haar naar huis brengen. Het verloofde meisje droeg aan de vingers enkele ringen met kettinkjes waaraan een hartje en een sleuteltje bengelden.
Door de snelle verandering van zeden en gewoonten en door de stroom van toeristen heeft ook de mode vat gekregen op de afgelegen eilanden waar vroeger ieder dorp zijn eigen klederdracht had. De meeste mannen en vrouwen van Ibiza dragen nu een gewoon westers kostuum; alleen de oudere vrouwen hebben nog iets van de vroegere klederdracht behouden, zoals te zien is in de afgelegen streken, op marktdagen in de hoofdstad en bij de deur van de dorpskerk voor en na de zondagsmis. Maar op grote feestdagen ziet men wel nog mensen in de oude klederdracht. Aan de voeten dragen ze dan “espardenya”, dat zijn zolen van hennep of espartogras, die met linten aan het been zijn vastgemaakt. Het hoofd van de man is getooid met een rode muts met zwarte omslag of met een hoed van vilt of stro. Verder is hij uitgedost met een wit gestevend hemd, voorzien van een hoge col en een gekleurde das en met een zwart of rood vest dat versierd is met rode knopen; de witte of zwarte pantalon wordt opgehouden door een brede ceintuur waarin vaak een mes is gestoken. De vrouw draagt dan een hoofddoek, van effen kleur of geborduurd, die onder de kin is vastgeknoopt en op de rug omlaag hangt. Onder de punt wipt gewoonlijk een vlechtje, een soort mandarijnenstaartje, op en neer, opgevrolijkt met een vrolijk strikje. Het is vaak een valse vlecht, bijvoorbeeld van blond haar als de draagster van zichzelf bruin of zwart haar heeft. Over de schouders draagt zij een brede sjaal of omslagdoek, die geborduurd is of met franjes is afgezet. Er zijn echter ook vrouwen die trouw blijven aan de stro- of vilthoed. Onder het strakke jackje met vergulde knopen hangt de wijde donkere rok met veel plooien tot op de voeten. De sieraden, emprendadas, zijn een verzameling van steeds wijder wordende halssnoeren die op de borst afhangen en wat gelijkenis vertonen met de borstsieraden van de Punische beeldjes. Ten slotte, als de vrouw zich aan de traditie houdt, is de kleur van de strik aan de vlecht kenmerkend voor haar status: roze als het meisje niet verloofd is, rood bij verloving, geel voor een getrouwde vrouw en zwart voor een weduwe of een oude vrouw.
|
DE KEUKEN VAN IBIZA
Ibiza kookt volgens de Spaanse keuken, maar heeft daarnaast enkele speciale gerechten. Bij het diner zal de soep zelden ontbreken. De stevige soep heet “sopes” en ze lijkt meer op ons souper dan op onze soep. In een ketel worden tomaten en uien, vermengd met wat knoflook en olijfolie gekookt. In een aparte pan maakt men vlees- of visbouillon klaar en giet die kokend uit in de eerste ketel. De laag met brokje geroosterd brood die er bovenop wordt gestrooid, raakt geheel van de bouillon doortrokken.
De eilandbewoners eten veel vis, gekookt, gegrild en gebakken; vis die men vangt op de rotsige bodem langs de kusten. Lekker zijn de garnalen en langoest de zeebaars en de wijting, de tand en de goudbrasem. In een kustplaatsje zal men je “arroz a la pescadora” voorzetten: rijst met visbouillon en daarop enkele stukken kruidige vis, uitjes, knoflook, peterselie, tomaat, peper, zout en saffraan. Varkensvlees wordt veel gegeten, vooral in de vorm van grote en kleine worsten, spek, gezouten vlees of als “sobrasada”, worst met rode peper bereid.
Iedere boerderij heeft wel enkele varkens. Het slachten in het najaar is een feest waarbij familieleden, buren en vrienden worden uitgenodigd. Tijdens het slachten wordt er gegeten, gedronken en gedanst.
Een typisch gebak is “flaó”: het wordt bereid uit meel, olie, water, anijs, eieren, geraspte kaas, suiker en menthe. Over het gebak wordt kwistig poedersuiker uitgestrooid. Bij de thee nemen de mensen vaak een “ensaimada”, een spiraalvormig opgerold, zoet en luchtig broodje.
Goede eethuisjes serveren geurige rauwe ham en sterke geitenkaas; tortilla’s (omeletten); koude en zoete macaroni met kaas; gazpacho (een koude en kruidige soep); gambas a la plancha (grote garnalen die op een met olie bestreken plaat worden gegrild).
De dranken komen grotendeels overeen met die van Mallorca. Typische likeuren van Ibiza zijn: de donkere en stroperige palo, de zoete en oranje kleurige frígola, de kruidige hierbas ibicencas (kruiden van Ibiza) of djerba, het geelbruine kruidendrankje tegen darmstoornissen. Als men water wil nemen doet men er verstandig aan mineraal water te nemen.
|
ENKELE STRANDEN OP IBIZA
IN DE OMGEVING VAN IBIZA STAD:
- Playa de Talamanca
- Playa de ses Figueres
- Playa d ‘en Bossa
- Las Salinas (ten zuiden van Ibiza Stad, bij de zoutvelden)
|
IN DE OMGEVING VAN SAN ANTONIO-ABAD:
- Cala Grasio (2km ten nw van San Antonio)
- Port des Torrent (4 km ten o van San Antonio)
- Cala Bassa (9 km ten o van San Antonio)
- Cala Conta
- Cala Codola (zeer geschikt voor duikers)
- Cala Corral
- Cala Tarida
De vier laatst genoemde stranden liggen ten oosten van San Antonio.
Iets buiten San José begint een 7 km lange zijweg die uitkomt bij:
- Cala Vadella
- Een pad leidt naar Cala d’Hort
|
IN DE OMGEVING VAN SANTA EULALALIA:
- S’Argamassa
- Es Cana
- Cala Nova
- Punta Arabi (rotskaap)
- Cala Pada
- Cala Llonga (7 km ten zuiden van Santa Eulalia)
|
VERDER NAAR HET NOORDEN:
- Playa del Figueral (het beste bereikbaar via de 11 km lange landweg over San Carlos).
|
AAN DE NOORDKUST:
- Puerto de San Miguel
- Cala San Vicente
- Portinatx
- Xarraca
|
NATURISTEN STRANDEN:
- Playa de Aigua Blava (bij Cala San Vicente)
- Playa d’Es Cavallet (bij San José)
- Playa de Illetas (op het eiland Formentera)
Juni 2004
|
|
